\( \int_0^1 \frac{\tan^{-1} x}{1 + x^2} dx \) এর মান কোনটি?
প্রদত্ত ইন্টিগ্রালটি হল:
\[ I = \int_0^1 \frac{\tan^{-1} x}{1 + x^2} \, dx \]
ধরি,
\[ t = \tan^{-1} x \]
অর্থাৎ,
\[ x = \tan t \]
এবং,
\[ dx = \sec^2 t \, dt \]
সীমা পরিবর্তন করিঃ যখন \( x = 0 \), তখন \( t = \tan^{-1} 0 = 0 \)।
যখন \( x = 1 \), তখন \( t = \tan^{-1} 1 = \frac{\pi}{4} \)।
অতএব, ইন্টিগ্রালটি হয়:
\[ I = \int_{t=0}^{t=\pi/4} \frac{t}{1 + \tan^2 t} \cdot \sec^2 t \, dt \]
আসুন দেখিঃ
\[ 1 + \tan^2 t = \sec^2 t \]
অর্থাৎ,
\[ \frac{\sec^2 t}{1 + \tan^2 t} = \frac{\sec^2 t}{\sec^2 t} = 1 \]
সুতরাং, ইন্টিগ্রালটি সহজ হয়ে যায়:
\[ I = \int_{0}^{\pi/4} t \, dt \]
এটি সরাসরি সমাধান করুন:
\[ I = \left[ \frac{t^2}{2} \right]_0^{\pi/4} = \frac{1}{2} \left( \frac{\pi}{4} \right)^2 = \frac{1}{2} \cdot \frac{\pi^2}{16} = \frac{\pi^2}{32} \]
অতএব, উত্তর হলোঃ
\[ \boxed{\frac{\pi^2}{32}} \]