d/(dx) (tan^-1 ((2x)/(1-x^2)))=?
সঠিক উত্তরঃ
B.
2/(1+x^2)
Another Explanation (5): প্রশ্ন: \(\frac{d}{dx} \left( \tan^{-1} \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right) \right) = ?\)
উত্তর: \(\frac{2}{1 + x^2}\)
সমাধান:
প্রথমে, আমাদের ফাংশনটি হলো:
\[
f(x) = \tan^{-1} \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right)
\]
এখন, সাধারণত \(\frac{d}{dx} \left( \tan^{-1} u \right) = \frac{1}{1 + u^2} \cdot \frac{du}{dx}\)
এখানে,
\[
u = \frac{2x}{1 - x^2}
\]
প্রথমে, \(u\) এর ডিফারেনশিয়াল নির্ণয় করিঃ
\[
\frac{du}{dx} = \frac{d}{dx} \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right)
\]
প্রয়োগ করি রুল:
\[
\frac{du}{dx} = \frac{(2)(1 - x^2) - (2x)(-2x)}{(1 - x^2)^2}
\]
উপরে,
\[
= \frac{2(1 - x^2) + 4x^2}{(1 - x^2)^2}
\]
\[
= \frac{2 - 2x^2 + 4x^2}{(1 - x^2)^2}
\]
\[
= \frac{2 + 2x^2}{(1 - x^2)^2}
\]
\[
= \frac{2(1 + x^2)}{(1 - x^2)^2}
\]
এখন, মূল ডেরিভেটিভটি:
\[
f'(x) = \frac{1}{1 + u^2} \cdot \frac{du}{dx}
\]
আমাদের লক্ষ্য হলো,
\[
f'(x) = \frac{1}{1 + \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right)^2} \times \frac{2(1 + x^2)}{(1 - x^2)^2}
\]
প্রথম, \(1 + u^2\) নির্ণয় করি:
\[
1 + u^2 = 1 + \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right)^2 = 1 + \frac{4x^2}{(1 - x^2)^2}
\]
একই নামের সাথে সমাকলন করি:
\[
= \frac{(1 - x^2)^2 + 4x^2}{(1 - x^2)^2}
\]
বর্গের বিস্তার:
\[
(1 - x^2)^2 + 4x^2 = (1 - 2x^2 + x^4) + 4x^2 = 1 - 2x^2 + x^4 + 4x^2 = 1 + 2x^2 + x^4
\]
অতএব,
\[
1 + u^2 = \frac{1 + 2x^2 + x^4}{(1 - x^2)^2}
\]
এখানে, মূল ফাংশনের ডেরিভেটিভ:
\[
f'(x) = \frac{1}{\frac{1 + 2x^2 + x^4}{(1 - x^2)^2}} \times \frac{2(1 + x^2)}{(1 - x^2)^2}
\]
অর্থাৎ,
\[
f'(x) = \frac{(1 - x^2)^2}{1 + 2x^2 + x^4} \times \frac{2(1 + x^2)}{(1 - x^2)^2}
\]
এখানে, \((1 - x^2)^2\) উপাদানগুলো কেটে যাবে:
\[
f'(x) = \frac{2(1 + x^2)}{1 + 2x^2 + x^4}
\]
নোট করুন,
\[
1 + 2x^2 + x^4 = (1 + x^2)^2
\]
অতএব,
\[
f'(x) = \frac{2(1 + x^2)}{(1 + x^2)^2} = \frac{2}{1 + x^2}
\]
সুতরাং,
\[
\boxed{
\frac{d}{dx} \left( \tan^{-1} \left( \frac{2x}{1 - x^2} \right) \right) = \frac{2}{1 + x^2}
}
\]